خشونت و تهدید علیه صوفیان و سیکها در افغانستان
خشونت و تهدید علیه صوفیان و سیکها در افغانستان
دسمبر ۲۰۲۴
مقدمه
در ماه نوامبر، باشندگان یک روستا اجساد ۱۱ تن را یافتند که توسط افراد مسلح ناشناس در زیارت صوفیانِ «سید پاشا آغا» در ولسوالی نهرین ولایت بغلان قتلعام شده بودند. همکاران ما از آن منطقه در نخستین گزارش خود، این صحنه را کشتار انسانها توصیف کردند. این جنایت بخشی از یک روند خشونتبار نسبتاً جدید است که بنیاد همزیستی دینی دیرینهی افغانستان را متزلزل ساخته و موج تاریکی از نفرت را به نمایش میگذارد که از دیگر نقاط جهان و از کشور همسایهی افغانستان، پاکستان، به افغانستان وارد شده است. چهل سال جنگ گذشته و پیامدهای ویرانگر آن، توأم با تغییرات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی، و ترویج مفهوم جهاد و مدرسههایی که از سوی افراد و نهادهایی از کشورهای ثروتمند حوزهی خلیج فارس و سایر کمککنندگان بدون نظارت و پایش مناسب تمویل میشدند، فضایی از عدم مدارا و افراطگرایی را به وجود آورده است که هیچ گروه اجتماعی، جنسیتی، دینی و قومی را از آسیب در امان نمیگذارد و کشور را بیثبات میسازد. این گزارش روایتی از خشونت و حملات علیه اقلیتهای صوفی و سیک ارائه میدهد که بارها مورد حمله، آزار و اذیت و پیگرد قرار گرفتهاند. این گزارش وضعیت رو به وخامت حقوق بشری اقلیتها و فرقههای دینی را در زیر حاکمیت طالبان و به دلیل ظهور طالبان بهعنوان یک گروه دینی خشونتگرا شرح میدهد. توجهی که این گزارش برای جامعهی جهانی فراهم میکند تا به جنایات جاری علیه اقلیتهای دینی و پیامدهای آن بر حقوق بشری مردم افغانستان توجه کنند، حائز اهمیت است. این گزارش برخی پیشنهادها را به مخاطبان، هم در داخل افغانستان و هم در جامعهی بینالمللی، ارائه خواهد کرد. پیشینه: تبعیض و ستم علیه اقلیتهای دینی، اعم از مسلمان و غیرمسلمان، تاریخ طولانی دارد. بر اساس تحقیقات مرکز حقوق بشر افغانستان، از زمانی که طالبان در اوت ۲۰۲۱ قدرت را به دست گرفتند، آزادیهای دینی بهشدت محدود شده و وضعیت اقلیتهای دینی، از جمله هزارههای شیعه، صوفیان، احمدیه، بهائیان، هندوها، سلفیها و سیکها، بدتر شده است. این اقلیتهای دینی قادر به برگزاری آزادانهی مراسم دینی خود نیستند. علاوه بر این، اقلیتهای دینی مورد آزار و اذیت قرار میگیرند و کشته میشوند. بر اساس گزارش سالانهی وضعیت آزادی دینی کمیسیون بینالمللی آزادی دینی وزارت امور خارجهی ایالات متحده، وزارت امور خارجهی ایالات متحده طالبان را بار دیگر بهعنوان «نهاد مورد نگرانی ویژه» یا EPC، تحت قانون بینالمللی آزادی دینی، به دلیل ارتکاب نقضهای شدید آزادی دینی معرفی کرد۱. بر اساس این گزارش، مسیحیان، احمدیه، بهائیان، هندوها و سیکها بیش از پیش از مشارکت در فعالیتهای عمومی کناره گرفتهاند و بیشتر آنان یا مخفی ماندهاند یا تصمیم به ترک کشور گرفتهاند۲. اقلیتهای دینی، از جمله پیروان تصوف و سیک، هدف حملات هدفمند قرار میگیرند. بر اساس تحقیقات مرکز حقوق بشر افغانستان، اعضای
۱ وزارت امور خارجهی ایالات متحده، گزارش سال ۲۰۲۲ در مورد آزادی دینی بینالمللی: افغانستان، ۳ ۲ همان
جوامع صوفی و سیک اغلب در جریان مراسم دینی خود در اماکن عبادی هدف قرار میگیرند. رهبران صوفی نیز بازداشت، در ملأعام تحقیر و لتوکوب شدهاند. حملات علیه غیرنظامیان صوفی و سیک در افغانستان عمدی و هدفمند بوده است. به نظر میرسد انگیزهی این حملات صرفاً باورهای دینی بوده است. گروههای افراطگرای دینی با صوفیان و سیکها اختلافات ایدئولوژیک دارند. پس از چندین حمله بر صوفیان، گروه دولت اسلامی ولایت خراسان (داعش خراسان) با صدور اعلامیههایی مسئولیت این حملات را بر عهده گرفت و صوفیان را کافر خواند. آزار و اذیت اقلیتهای دینی: فرقههای مختلف صوفی با آزار و اذیت روبهرو هستند. آزار و اذیت صوفیان به دلیل احترام آنان به زیارتگاهها و اماکن مقدس، آیینهای صوفیانه و رهبران صوفی، بهویژه از سوی برخی گروههای افراطگرا، صورت میگیرد. برخی روحانیون تندرو صوفیان را تکفیر میکنند و حتی آنان را «نجس» (ناپاک یا نجس) میخوانند. برای مثال، ابوبکر سا، یک روحانی تندرو، در کانال یوتیوب خود به نام «المستقیمون» یکی از شاخههای صوفی، پیروان سای را ناپاک میخواند۳. بر اساس برخی رسانههای محلی، طالبان بارها از گردهمایی صوفیان در اماکن عبادی آنان («خانقاه») جلوگیری کردهاند. امسال، طالبان چندین خانقاه صوفی را در ولایت بغلان بستهاند، از جمله خانقاه «بابا جانی» در نزدیکی ساحهی سیلوی شهر. در برخی موارد، پولیس دینی طالبان با گردهماییهای صوفیان مخالفت کرده و از مشارکت آنان در خانقاهها جلوگیری کردهاند۴. در ۲۲ جون ۲۰۲۲، طالبان سید محمد ابراهیم گیلانی، معروف به پیر ابراهیم بابا، رهبر شاخهی صوفی قادریه را در پکتیا بازداشت کردند. بر اساس گزارشهای رسانهای، ویدیویی که در جریان بازداشت او ثبت شده، نشان میدهد که اعضای طالبان ابراهیم گیلانی را با کیبل لتوکوب میکنند و او را «شیطان» خطاب میکنند۵. گزارش شده است که ابراهیم گیلانی در حال دیدار با پیروان خود در پکتیا بود که طالبان او را به اتهام ترویج خرافات بازداشت کردند. روز بعد، در
۳ یوتیوب، المستقیمون، قابل دسترسی در: https://www.youtube.com/watch?v=5DG0bnEkmSk ۴ روزنامهی هشت صبح، «ستیز مذهبی طالبان؛ صوفیان در نهرین بغلان قبلاً تهدید شده بودند»، نوامبر
۲۴، ۲۰۲۴، قابل دسترسی در: https://8am.media/fa/taliban-religious-conflict-su s-in-nahrin-baghlan-hadpreviously-been-threatened/ ۵ ایندیپندنت فارسی، «طالبان یکی از اعضای خانوادهی رهبر فرقهی قادریه را بازداشت کرد»،
۲۳ جون ۲۰۲۲، قابل دسترسی در: https://www.independentpersian.com/node/ 248306/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C/ %D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B9%D8%B6%D8%A7%DB%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%82%D9%87%D9%82%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF
f
f
۲۳ جون، صدها تن از پیروان او در شهر کندهار دست به اعتراض زدند۶. گفته میشود که خانوادهی گیلانی از نسل سید عبدالقادر گیلانی، بنیانگذار شاخهی صوفی قادریه است. در ۲۶ نوامبر ۲۰۱۷، آرامگاه دو صوفی چهارصدساله در ولسوالی مقر ولایت غزنی به آتش کشیده شد. افراد ناشناس آرامگاه دو صوفی معروف به «بهاءالحق بابا» و «ملا ولی نیکه» را در ساحهی زرکشان ولسوالی مقر به آتش کشیدند. این دو آرامگاه نزد مردم محل بسیار مورد احترام بود۷. هیچ گروهی مسئولیت این رویداد را بر عهده نگرفت، اما سخنگوی والی غزنی به رسانهها گفت که این حمله شبیه اقدامات داعش خراسان به نظر میرسد۸. اقلیتهای دینی غیرمسلمان، بهویژه سیکها، در افغانستان بیش از دیگران با آزار و اذیت روبهرو هستند. با وجود داشتن تاریخ طولانی در این کشور، این اقلیتهای دینی در معرض تبعیض شدید قرار گرفتهاند. سیکها با تحقیر، توهین، تبعیض، مصادرهی زمین، آزار جسمی و حتی قتل روبهرو بودهاند. بیشتر جامعهی هندو و سیک، در طول بیش از چهار دهه جنگ و ناامنی، به دلیل تبعیض و نبود امنیت ناگزیر به ترک کشور شدهاند. هرچند سرشماری دقیقی از جمعیت هندوها و سیکها در افغانستان وجود نداشت، جمعیت هندوها و سیکها در افغانستان در دههی ۱۹۹۰ کاهش یافت۹. یک نمایندهی هندوها و سیکهای افغانستان در ۱۸ جنوری ۲۰۲۴ گفت که هنگام به قدرت رسیدن طالبان، حدود ۹۰۰ پیرو هندو و سیک کشور را ترک کردند و تنها تعداد اندکی باقی ماندند. من موهن سینگ خورانا، رئیس عبادتگاه سیکها در کابل، گفت که هنگام به قدرت رسیدن طالبان، بیش از ۱۰۰۰ پیرو سیک در کشور زندگی میکردند و طالبان وعده دادند که امنیت آنان را تأمین کنند. اما پس از حمله بر گوردوارای آنان در کارتهی پروان کابل در اواخر سال ۲۰۲۲، اکثریت آنان کشور را ترک کردند۱۰. بر اساس گزارش وزارت امور خارجهی ایالات متحده، شمار هندوها و سیکها در افغانستان در اوت ۲۰۲۲ به ۹۶ تن کاهش یافت۱۱. در ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۲، ۵۵ هندو و سیک به هند رفتند۱۲.
۶ همان ۷ بیبیسی فارسی، «آرامگاه دو صو
با قدامت چهارصد سال در غزنی آتش زده شدند»، ۲۷ نوامبر ۲۰۱۷، قابل دسترسی در: https://www.bbc.com/persian/afghanistan-42136877 ۸ همان ۹ سازمان ملل متحد، وضعیت حقوق بشر در افغانستان، گزارش گزارشگر ویژه در مورد
وضعیت حقوق بشر در افغانستان، ۹ فبروری ۲۰۲۳، ۷، A/HRC/52/84 ۱۰ وزارت امور خارجهی ایالات متحده، گزارش سال ۲۰۲۴ در مورد آزادی دینی بینالمللی: افغانستان، ۱۱ ۱۱ وزارت امور خارجهی ایالات متحده، گزارش سال ۲۰۲۲ در مورد آزادی دینی بینالمللی: افغانستان، ۹ ۱۲ سازمان ملل متحد، وضعیت حقوق بشر در افغانستان، گزارش گزارشگر ویژه در مورد
وضعیت حقوق بشر در افغانستان، ۹ فبروری ۲۰۲۳، ۸، A/HRC/52/84
در یک نظرسنجی که در سال ۲۰۱۸ انجام شد، ۶۷٪ هندوها و سیکها گزارش دادند که نبود دسترسی به آموزش بزرگترین مشکل آنان است۱۳. علاوه بر این، آزار و اذیت، ناامنی، جنگ، بیکاری، فقر و نبود سرپناه نیز از جمله مشکلات عمدهی آنان بود. بر اساس این نظرسنجی، ۹۶.۸٪ هندوها و سیکها نگران امنیت خود یا خانوادههایشان بودند۱۴. در نخستین دورهی حاکمیت طالبان در افغانستان، هندوها و سیکها بر اساس فرمان طالبان مجبور بودند لباس زرد بپوشند تا از شهروندان مسلمان متمایز شوند۱۵. به همین ترتیب، از آنان خواسته شده بود که بیرق زردی را بالای مراکز دینی خود (گوردوارا) برافرازند تا از دیگر اماکن متمایز شوند. در بیشتر مناطق کشور، کودکان هندو و سیک به دلیل بدرفتاری و آزار و اذیت در کنار کودکان مسلمان به مکاتب دولتی نمیروند. در نتیجه، هندوها و سیکها برای کودکان خود مکاتب خصوصی خود را ایجاد کردند تا از حق آموزش محروم نمانند۱۶. مصادرهی زمین و دارایی از هندوها و سیکها در مقایسه با هر گروه دیگری بیشتر گزارش شده است. بیشتر این رویدادها در دههی ۱۹۹۰ رخ داد و توسط افراد وابسته به مجاهدین پیشین انجام شد۱۷. مسلمانان احمدیه نیز در معرض پیگرد و تبعیض قرار دارند. از زمان به قدرت رسیدن طالبان، این فرقهی دینی مورد تهدید قرار گرفته و در ترس زندگی میکند. نمایندگان جامعهی مسلمانان احمدیه اظهار داشتهاند که پس از بازگشت طالبان به قدرت، پیروان احمدیه در افغانستان به دلیل ترس از آزار و اذیت از رفتن به عبادتگاه خود در کابل خودداری کردهاند. به گفتهی آنان، از زمان به دست گرفتن کنترل توسط طالبان، صدها تن از اعضای احمدیه از کشور فرار کردهاند. آنان همچنین گزارش دادهاند که پیروان احمدیه بهطور مداوم از سوی طالبان از طریق تماسهای تلفنی یا نامهها تهدید میشوند۱۸. گزارشهایی از بازداشت پیروان احمدیه، آزار آنان و متهم کردن دروغین آنان به وابستگی به داعش خراسان وجود دارد. ده تن از آنان در اواخر سال ۲۰۲۱ به شرط توبه از باورهای احمدیهی خود و شرکت در یک مدرسهی تحت رهبری طالبان آزاد شدند. هجده تن از آنان
۱۳ سازمان تحقیقات و مطالعات پرسش، «نظرسنجی هندوها و سیکهای افغان»، توسط: احسان
شایگان، مهدی فروغ، سید مسعود سادات، ۱۸، قابل دسترسی در: https://www.prresearch.us/wpcontent/uploads/2019/04/Survey-of-the-Afghan-Hindus-Sikhs-English.pdf? _gl=1*1tdlnur*_ga*NTE1NzgyNTg3LjE3MzMxNTkwMTM.*_ga_P9XFE49L1W*MTczMzE1OTAxMi4xLjEu MTczMzE1OTE1Mi4wLjAuMA.. ۱۴ همان، ۲۴ ۱۵ بیبیسی فارسی، «از بیسرپناهی تا مزاحمت در سوزاندن جسد؛ مشکلات سیک بودن در
«افغانستان»، ۳ جولای ۲۰۱۸، قابل دسترسی در: https://www.bbc.com/persian/afghanistan-44645055 ۱۶ همان ۱۷ سازمان ملل متحد، وضعیت حقوق بشر در افغانستان، گزارش گزارشگر ویژه در مورد
وضعیت حقوق بشر در افغانستان، ۹ فبروری ۲۰۲۳، ۸، A/HRC/52/84 ۱۸ وزارت امور خارجه ایالات متحده، گزارش سال ۲۰۲۲ در مورد آزادی مذهبی بینالمللی: افغانستان، ۱۶
تا اواخر جولای ۲۰۲۲ در بازداشت باقی ماند۱۹. افزون بر فرقه احمدیه، مسیحیان، هندوها و سیکها نیز از تهدیدهای طالبان علیه خود شکایت کردهاند. برخی از سیکها از آزار و اذیت طالبان در عبادتگاههایشان (گوردوارهها) گزارش دادهاند۲۰. رفتار مشابهی با اقلیت مسلمان شیعه اسماعیلیه در افغانستان صورت گرفت. شمار زیادی از جامعه اسماعیلیه به دلیل آزار و اذیت زیر حاکمیت طالبان مجبور به ترک کشور شدند. اعضای اقلیت اسماعیلیه مجبور شدند دین خود را تغییر دهند و برای آموختن شیوه اسلام طالبان به مدرسهها بروند. طالبان دهها مدرسه دینی اهل سنت را در بدخشان، از جمله در ولسوالیهای شغنان، اشکاشم، زیباک و یمگان ایجاد کرده و عبادتگاههای آنان (جماعتخانهها) را با هدف تغییر دین پیروان اسماعیلیه به مسجد اهل سنت تبدیل کردهاند۲۱. آنان به پیروان اسماعیلیه هشدار دادهاند که فرزندان خود را بدون اعتراض به این مدرسهها بفرستند تا دینشان را تغییر دهند و مسلمان شوند. گزارشهای رسانهای نشان میدهد که تاکنون ۶۰۰ کودک میان ۷ تا ۱۲ سال از پیروان اسماعیلیه در این مدرسهها ثبتنام کردهاند و باشندگان محلی از رفتن به عبادتگاههای دین خود منع شدهاند۲۲. یکی از پیروان اسماعیلیه گفت: «متأسفانه برخی از پیروان اسماعیلیه مجبور به گرویدن به اسلام اهل سنت شدهاند۲۳». مدرسه دینیای به نام «امام حسین» در اکتوبر ۲۰۲۴ توسط طالبان در ولسوالی شغنان ساخته شد۲۴. گزارشهای رسانهای بیان کردند که حدود ۲۰۰ دانشآموز اسماعیلیه در این
۱۹ سرمفتش ویژه برای بازسازی افغانستان، ۸۵، ۳۰ جولای ۲۰۲۲، قابل دسترسی در: https://
www.sigar.mil/pdf/quarterlyreports/2022-07-30qr.pdf ۲۰ همان ۲۱ روزنامه هشت صبح، «طالبان در بدخشان اسماعیلیها را مجبور به فرستادن فرزندانشان به
مدرسههای اهل سنت میکنند»، ۲۳ جنوری ۲۰۲۳، قابل دسترسی در: https://8am.media/fa/the-taliban-inbadakhshan-force-ismailis-to-send-their-children-to-sunni-schools/ ۲۲ همان ۲۳ دویچه وله، «پیروان اسماعیلیه: در برابر آزار و تبعیض تنها گذاشته شدیم»، ۲۹ اگست ۲۰۲۴،
قابل دسترسی در: https://www.dw.com/fa-af/%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%87%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%AA%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D8%B6%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%87%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%85/a-70077694 ۲۴ وزارت معارف، «در مربوطات ولایت بدخشان یک باب مدرسه دینی گشایش یافت»، ۵ اکتوبر
۲۰۲۴، قابل دسترسی در: https://moe.gov.af/index.php/dr/%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%B1%D8%A8%D9%88%D8%B7%D8%A7%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA%D8%A8%D8%AF%D8%AE%D8%B4%D8%A7%D9%86-%DB%8C%DA%A9%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C-%DA%AF%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA
مدرسه درس میخوانند؛ اما تمام معلمان اهل سنتاند. یکی از باشندگان این ولسوالی گفت که موضوعاتی که به فرزندانشان تدریس میشود با باورهای دینی آنان متفاوت است۲۵. بر اساس گزارش مرکز حقوق بشر افغانستان، یک مرد اسماعیلی که در یک عبادتگاه اسماعیلیه (جماعتخانه) در مرکز ولسوالی زیباک ولایت بدخشان نگهبان بود، در جریان شب در داخل همین عبادتگاه به دار آویخته شد. این رویداد در ۱۲ دسمبر ۲۰۲۴ رخ داد و توسط افراد ناشناس انجام شد. گزارش دیگری از کشتهشدن یک کودک اسماعیلی حکایت دارد. هیچ کس مسئولیت این رویداد را بر عهده نگرفت، اما مردم محل باور دارند که طالبان پشت این حادثه قرار دارند. این باور از آنجا ناشی میشود که طالبان بهطور مداوم پیروان اسماعیلیه را آزار و اذیت کرده و آنان را حتی مسلمان نمیدانند. اعضای محلی طالبان پیشتر برخی از پیروان اسماعیلیه را مجبور به تغییر دین کردهاند و ادعا نمودهاند که آنان را به اسلام دعوت کردهاند، در حالی که پیروان شیعه اسماعیلی مسلماناند. حمله علیه صوفیان پیروان تصوف در ولایات مختلف افغانستان زندگی میکنند. چهار شاخه عمده صوفی به نامهای چشتیه، قادریه، نقشبندیه و سهروردیه وجود دارد و در دهههای اخیر شاخه دیگری به نام «نجیه» نیز ایجاد شده است۲۶. گروههای افراطگرای اسلامی با باورهای صوفیان مخالفاند و آنان را به دلیل احترامشان به عارفان و دعا در عبادتگاهها به شرک متهم میکنند. اکثر حملات علیه صوفیان توسط داعش خراسان (ISKP) انجام شده است؛ با این حال هیچ گروهی مسئولیت برخی از این حملات را بر عهده نگرفته است. بر اساس گزارش مرکز حقوق بشر افغانستان، شمار حملات هدفمند علیه صوفیان از زمان به قدرت رسیدن طالبان در سال ۲۰۲۱ افزایش یافته است. افزایش حملات هدفمند علیه صوفیان مایه نگرانی جدی است. از سال ۲۰۲۰ تا کنون، شش حمله علیه صوفیان انجام شده که به کشتهشدن ۱۲۵ تن و زخمیشدن ۲۱۴ تن انجامیده است. چهار مورد از این حملات از زمان بازگشت طالبان علیه صوفیان انجام شده و در آن ۱۱۴ تن کشته و ۱۸۹ تن دیگر زخمی شدهاند. این چهار حمله شامل بمبگذاری با مواد منفجره تعبیهشده (IED)، تیراندازی و حملات انتحاری بر عبادتگاهها و گردهماییهای دینی صوفیان بود؛ هیچ گروهی مسئولیت سه مورد از این حملات را بر عهده نگرفت، اما داعش خراسان (ISKP) مسئولیت حمله چهارم را بر عهده گرفت۲۷. در ۲۲ نومبر ۲۰۲۴، افراد مسلح ناشناس بر یک عبادتگاه صوفیان در ولسوالی نهرین ولایت بغلان حمله کرده و ۱۱ تن را کشتند. این حمله زمانی رخ داد که عبادتکنندگان عصر روز پنجشنبه در زیارتگاه «سید پاچا جان آغا» برای ادای نماز گرد آمده بودند. هنگامی که مردم محل روز بعد برای ادای نماز صبح رسیدند، اجساد
۲۵ رسانه رخشانه، «جامعه اسماعیلی بدخشان بیم دارد که مدرسه دینی جدید طالبان در پی آن است که
سنتها و باورهای محلی را از میان بردارد»، ۱۱ نومبر ۲۰۲۴، قابل دسترسی در: https://rukhshana.com/en/badakhshanismaili-community-fears-new-taliban-religious-school-is-seeking-to-erase-local-traditions-and-beliefs ۲۶ بیبیسی فارسی، «تصوف اسلامی در افغانستان؛ مشکلات-۴»، نویسنده: صفیالله امینزاده، قابل دسترسی در:
https://www.bbc.com/persian/afghanistan/2011/03/110330_k02-af-su sm-4 ۲۷ یوناما، تأثیر مواد منفجره تعبیهشده بر تلفات غیرنظامیان، ۶
قربانیان را در داخل زیارتگاه یافتند۲۸. داعش خراسان (ISKP) مسئولیت این حمله را بر عهده گرفت۲۹. طالبان این خبر را طی یک اعلامیه تأیید کرده و ادعا نمودند که چند تن به ظن دست داشتن در این حمله بازداشت شدهاند و تحقیقات آغاز شده است۳۰. مردم محل به مرکز حقوق بشر افغانستان (AHRC) گفتند که پیروان این زیارتگاه از سوی قوماندان طالبان در این ولسوالی تهدید شده بودند. در سال ۲۰۲۲، سه حمله علیه مساجد صوفیان ثبت شد. این حملات در ولایات کندز و کابل رخ داد و هیچ گروهی مسئولیت هیچیک از آنها را بر عهده نگرفت. در ۲۲ اپریل، در ولایت کندز، یک بمبگذار انتحاری وارد مدرسه دینی مولوی سکندر شد و جلیقه انفجاری خود را منفجر کرد که در نتیجه آن دستکم ۵۰ تن کشته و ۵۵ تن دیگر زخمی شدند. این حمله در جریان یک گردهمایی دینی صوفیان رخ داد. هیچ گروهی مسئولیت این حمله را نیز بر عهده نگرفت۳۱. در ۲۹ اپریل، یک بمب (IED) در داخل مسجد خلیفه صاحب در ولایت کابل منفجر شد که ۳۳ تن کشته و ۱۰۱ تن دیگر زخمی شدند۳۲. امام مسجد به رسانهها گفت که بیش از ۵۰ تن در این رویداد کشته شدند۳۳. این حمله نیز در جریان یک گردهمایی دینی صوفیان رخ داد و هیچ گروهی مسئولیت آن را بر عهده نگرفت۳۴. در ۱۷ اگست ۲۰۲۲، انفجار شدیدی در داخل مسجد صدیقیه در ساحه خیرخانه شهر کابل رخ داد که ۲۱ تن کشته و ۳۳ تن دیگر زخمی شدند. امام مسجد، «امیر محمد کابلی»، در میان کشتهشدگان بود. این حمله زمانی رخ داد که شمار زیادی از
۲۸ تایمز آف اندیا، «۱۰ کشته در حمله به
زیارتگاه صوفیان در افغانستان، به گفته وزارت داخله»، ۲۲ نومبر ۲۰۲۴، قابل دسترسی در: https://timeso ndia.indiatimes.com/world/south-asia/10-killed-in-su -shrine-attack-inafghanistan-says-interior-ministry/articleshow/115560788.cms ۲۹ آمو تیوی، «داعش خراسان مسئولیت حمله مرگبار به
زیارتگاه صوفیان در افغانستان را بر عهده میگیرد»، ۲۵ نومبر ۲۰۲۴،
قابل دسترسی در: https://amu.tv/139305/ ۳۰ افغانستان اینترنشنال، «چندین تن به ظن دست داشتن در حمله بغلان بازداشت شدند،
طالبان میگوید»، ۲۲ نومبر ۲۰۲۴، قابل دسترسی در: https://www.a ntl.com/en/202411222247 ۳۱ یوناما، حقوق بشر در افغانستان، ۱۵ اگست ۲۲۱ – ۱۵ جون ۲۰۲۲، ۱۱، قابل دسترسی در: https://
unama.unmissions.org/sites/default/ les/unama_human_rights_in_afghanistan_report__june_2022_english.pdf ۳۲ همان ۳۳ دویچه وله، «رهبر خانقاه صوفیان: در انفجار بیش از ۵۰ تن کشته شدند»، ۳۰ اپریل ۲۰۲۲، قابل دسترسی در:
https://www.dw.com/fa-af/%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%A7%D9%87%D8%B5%D9%88%D9%81%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D8%B2-%DB%B5%DB%B0-%D8%AA%D9%86-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF/a-61644590 ۳۴ یوناما، حقوق بشر در افغانستان، ۱۵ اگست ۲۲۱ – ۱۵ جون ۲۰۲۲، ۱۱
مردم برای ادای نماز شام گرد آمده بودند. هیچ گروهی مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفت۳۵. امیرمحمد کابلی، امام این مسجد، یک صوفی میانهرو بود۳۶. به تاریخ ۱۴ می ۲۰۲۱، یک بمب در داخل یک مسجد صوفیان در ولسوالی شکردره ولایت کابل منفجر شد که در نتیجهٔ آن ۱۰ تن (دو کودک و هشت مرد) کشته و ۲۵ تن دیگر (چهار کودک و ۲۱ مرد) زخمی شدند. این انفجار زمانی رخ داد که پیروان تصوف برای ادای نماز جمعه در مسجد گرد آمده بودند۳۷. به تاریخ ۳ دسمبر ۲۰۲۰، در شهر جلالآباد ولایت ننگرهار، یک روحانی صوفی به دلیل باورهای دینیاش توسط شبهنظامیان داعش شاخه خراسان با شلیک گلوله کشته شد۳۸. حمله علیه سیکها از سال ۲۰۱۸ تاکنون، چهار حمله علیه سیکها در افغانستان ثبت شده است. بر اساس بررسیهای مرکز حقوق بشر افغانستان، این چهار حمله به کشتهشدن ۴۲ تن و زخمیشدن ۳۹ تن انجامید. داعش شاخه خراسان مسئولیت همهٔ این حملات را بر عهده گرفت. به تاریخ ۱۸ جون ۲۰۲۲، شبهنظامیان داعش شاخه خراسان به یک عبادتگاه اقلیت دینی سیک در کابل حمله کردند که در نتیجهٔ آن ۲ تن کشته و ۷ تن زخمی شدند. به گفتهٔ سخنگوی وزارت داخلهٔ طالبان، در میان کشتهشدگان یک سیک و یک نیروی امنیتی طالبان بودند. سخنگو توضیح داد که مهاجمان نارنجکهای دستی به سوی نگهبانان امنیتی پرتاب کردند و به معبد یورش بردند۳۹. داعش شاخه خراسان از طریق یک کانال تلگرام وابسته مسئولیت این حمله را بر عهده گرفت و گفت که این حمله در واکنش به توهین به پیامبر اسلام، حضرت محمد (ص)، از سوی سخنگوی حزب حاکم هند صورت گرفته است۴۰. به تاریخ ۲۵ مارچ ۲۰۲۰، مهاجمان مسلح با استفاده از سلاحهای گرم و نارنجکهای دستی به یک عبادتگاه دینی سیکها که به «گُردوارا» معروف است، در منطقهٔ شوربازار شهر کابل یورش بردند و ۲۶ غیرنظامی را کشتند و ۱۱ تن دیگر را زخمی کردند. این حمله زمانی رخ داد که حدود ۱۵۰ سیک، شامل مردان، زنان و کودکان، در یک مراسم دینی شرکت داشتند. مهاجمان چندین سیک را برای ساعتها در داخل گُردوارا گروگان گرفتند۴۱. روز بعد، به تاریخ ۲۶ مارچ، یک وسیلهٔ انفجاری دستساز ۳۵ بیبیسی، افغانستان: انفجار مرگبار مسجد پرازدحام کابل را درنوردید، ۱۸ اگست ۲۰۲۲، دسترسی در؛
https://www.bbc.com/news/world-asia-62581102 ۳۶ همان ۳۷ یوناما، حمایت از غیرنظامیان در منازعات مسلحانه، بهروزرسانی میانسال: ۱ جنوری تا ۳۰ جون ۲۰۲۱، ۱۱ و ۱۲ ۳۸ یوناما، حمایت از غیرنظامیان در منازعات مسلحانه، گزارش سالانهٔ ۲۰۲۰، ۵۶ ۳۹ وزارت خارجهٔ ایالات متحده، گزارش سال ۲۰۲۲ در مورد آزادی دینی بینالمللی: افغانستان، ۱۴ ۴۰ رویترز، داعش مسئولیت حمله بر معبد سیکها در کابل را که به کشتهشدن دو تن انجامید بر عهده گرفت، ۲۰ جون ۲۰۲۲، دسترسی در:
https://www.reuters.com/world/asia-paci c/blast-hits-sikh-temple-afghan-capital-kabul-templeof cial-2022-06-18/ ۴۱ انبیسی نیوز، مهاجمان مسلح به یک گردهمایی دینی سیکها در کابل حمله کردند و دستکم ۴ تن را کشتند، ۲۵ مارچ ۲۰۲۰، دسترسی
در: https://www.nbcnews.com/news/world/gunmen-attack-sikh-religious-gathering-kabul-killing-least-4n1168201
f
(IED) در نزدیکی مراسم سوزاندن اجساد که برای قربانیان این حمله برگزار شده بود منفجر شد و یک غیرنظامی را زخمی کرد. داعش شاخه خراسان مسئولیت هر دو حمله را بر عهده گرفت۴۲. به تاریخ ۱ جولای ۲۰۱۸، یک بمبگذار انتحاری کاروانی از سیکها را در مسیر شهر جلالآباد ولایت ننگرهار هدف قرار داد که در نتیجهٔ آن ۱۹ تن کشته و ۲۰ تن دیگر زخمی شدند. به گفتهٔ نمایندگان جوامع هندو و سیک، ۱۵ تن از کشتهشدگان سیک بودند۴۳. هنگام وقوع این حمله، شماری از هندوها و سیکها در حال رفتن به دیدار اشرف غنی، رئیسجمهور پیشین افغانستان، در جلالآباد بودند. در میان قربانیان اوتار سینگ خالصه و راول سینگ، دو تن از رهبران برجستهٔ جوامع هندو و سیک، قرار داشتند. اوتار سینگ خالصه تنها نامزد معرفیشده از سوی جامعهٔ سیک برای انتخابات پارلمانی بود۴۴. داعش شاخه خراسان مسئولیت این حمله را بر عهده گرفت۴۵. پس از این حمله، یکی از نمایندگان سیک از نهادهای امنیتی افغانستان شکایت کرد و به رسانهها گفت: «ما از نهادهای امنیتی بسیار ناراض هستیم. بستگان ما در آتش میسوختند؛ آنها نه به ما اجازهٔ کمک دادند و نه خودشان همکاری کردند. اگر کمک میکردند، افراد بیشتری جان نمیباختند۴۶.» یک مرد سیک ۲۲ ساله به نام ارجیت سینگ در بهار سال ۲۰۱۹ در کابل ربوده شد. جسد او دو ماه بعد توسط پولیس کابل کشف شد. خانوادهٔ ارجیت سینگ به رسانهها گفتند که پیش از این حادثه، اعضای دیگری از خانوادهٔ آنها نیز در کندز و هرات ربوده شده بودند۴۷. حملات علیه اقلیتهای دینی زندگی آنها را بهشدت متأثر ساخته است. همانطور که پیشتر ذکر شد، اکثریت هندوها و سیکها پس از به قدرت رسیدن طالبان کشور را ترک کردند. به همین ترتیب، شمار زیادی ۴۲ یوناما، حمایت از غیرنظامیان در منازعات مسلحانه، گزارش سالانهٔ ۲۰۲۰، ۵۶ ۴۳ پژواک افغان نیوز، «سیکها در رویداد جلالآباد از عدم همکاری ادارات امنیتی شکایت
کردند»، ۳ جولای ۲۰۱۸، دسترسی در: https://pajhwok.com/fa/2018/07/03/%D8%B3%DB%8C%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AC%D9%84%D8%A7%D9%84%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D8%AF%D9%85%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C/ ۴۴ بنیاد امریکایی هندو، «حملهٔ انتحاری در افغانستان آخرین رهبران برجستهٔ جامعهٔ رو به زوال
سیک و هندو را کشت»، ۲ جولای ۲۰۱۸، دسترسی در: https://www.hinduamerican.org/press/suicide-attackafghanistan-kills-last-prominent-leaders-dwindling-sikh-and-hindu-community ۴۵ بیبیسی فارسی، ۱ جولای ۲۰۱۸، دسترسی در: https://www.bbc.com/persian/afghanistan-44677213 ۴۶ پژواک افغان نیوز، «سیکها در رویداد جلالآباد از عدم همکاری ادارات امنیتی شکایت
کردند»، ۳ جولای ۲۰۱۸ ۴۷ طلوعنیوز، «خانوادهٔ سیک: پولیس در نجات دادن پسر ما بیپروایی کرده است»، ۱۴ می
۲۰۱۹، دسترسی در: https://tolonews.com/fa/afghanistan/ %D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%B3%DB%8C%DA%A9%D9%87%D9%80-%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%AC%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%86%D9%BE%D8%B3%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA
از بهائیان و پیروان فرقهٔ احمدیه یا کشور را ترک کردهاند و یا در تلاش یافتن راهی برای خروج هستند. کسانی که در داخل کشور باقی ماندهاند مورد تهدید قرار دارند و در نتیجه مراسم دینی خود را بهصورت پنهانی برگزار میکنند. چارچوب حقوقی و توصیهها بر اساس کنوانسیونهای ژنو که در سال ۱۹۴۹ به تصویب رسیدند، غیرنظامیانی که در منازعهٔ مسلحانه شرکت ندارند نباید هدف قرار گیرند. مادهٔ مشترک ۳ این کنوانسیونها بهصراحت خشونت علیه جان و تن، از جمله قتل، مثلهکردن، رفتار بیرحمانه و شکنجه، گروگانگیری، و نیز تعرض به کرامت شخصی و اعدامهای فراقضایی را در هر زمان و هر مکان نسبت به افرادی که در مخاصمات نقش فعال ندارند، از جمله غیرنظامیان، ممنوع میسازد۴۸. بر اساس اساسنامهٔ رم، اگر افراد یا اموال تحت حمایت کنوانسیونهای ژنو مورخ ۱۲ اگست ۱۹۴۹ عمداً در معرض کشتار، شکنجه، رفتار غیرانسانی، یا وارد کردن رنج فراوان یا آسیب جدی به جسم یا سلامت قرار گیرند، یا گروگان گرفته شوند، این اعمال جنایات جنگی محسوب میشوند۴۹. حملاتی که عمداً غیرنظامیان را هدف قرار میدهند، نقضهای جدی حقوق بینالمللی بشردوستانه بوده و جنایت جنگی محسوب میشوند. هرگاه چنین حملاتی بهعنوان بخشی از یک حملهٔ گسترده یا سازمانیافته علیه هر جمعیت غیرنظامی، با آگاهی از حمله، صورت گیرد، ممکن است جنایت علیه بشریت به شمار آید۵۰. علاوه بر این، اگر حملات عمدی علیه هر گروه قابلتشخیص یا بهصورت جمعی بر پایهٔ گروههای سیاسی، نژادی، قومی، دینی، ملی، فرهنگی یا جنسیتی صورت گیرد، این حملات ممکن است به جرم آزار و اذیت نیز برسند. آزار و اذیت به محرومیت عمدی و شدید از حقوق اساسی یک گروه یا جمعیت در نقض حقوق بینالملل به دلیل هویت گروهی آنها اطلاق میشود۵۱. آزار و اذیت ممکن است نوعی از جنایت علیه بشریت تلقی شود. افزایش حملات علیه صوفیان، هندوها و سیکها در افغانستان عمیقاً نگرانکننده است. با وجود ادعاهای طالبان مبنی بر اینکه امنیت در سراسر کشور برقرار است و هیچ گروه تروریستی در افغانستان فعالیت نمیکند، حملات تروریستی علیه اقلیتهای قومی و دینی افزایش یافته است. تبعیض گستردهٔ اعمالشده از سوی طالبان بر اقلیتهای قومی و دینی، فضایی ناپایدارتر ایجاد کرده و احتمال افزایش چنین حملاتی وجود دارد. گروه حاکم در افغانستان مسئول حفاظت از شهروندان افغان بدون در نظر گرفتن قومیت، دین، زبان یا جنسیت آنهاست. طالبان باید پیش از هر چیز، سیاستهای تبعیضآمیز خود علیه اقلیتهای قومی و دینی و زنان را بیدرنگ لغو کنند و به حقوق و آزادیهای همهٔ افراد احترام بگذارند.
۴۸ کنوانسیونهای ژنو، ۱۲ اگست ۱۹۴۹، مادهٔ مشترک ۳، ۴۹ اساسنامهٔ رم دیوان کیفری بینالمللی، مادهٔ ۸ ۵۰ همان، مادهٔ ۷، بند ۱ ۵۱ همان، مادهٔ ۷، بند ۸ و ۱۸
مرکز حقوق بشر افغانستان از سازمان ملل متحد میخواهد تا در مورد حملات علیه اقلیتهای دینی، از جمله حملات بر جوامع هزاره، صوفی، هندو و سیک، یک تحقیق جامع انجام دهد. مرکز حقوق بشر افغانستان از دیوان کیفری بینالمللی که جنایات بینالمللی در افغانستان را بررسی میکند، مصرانه میخواهد تا بررسی حملات بر جوامع هزاره، صوفی، هندو، سیک و اسماعیلیه را نیز شامل سازد و عاملان را به پای میز عدالت بکشاند. مرکز حقوق بشر افغانستان از سازمان ملل متحد و کشورهای عضو آن میخواهد تا اقدامات مناسبی از جمله تحریمها و فشار دیپلماتیک بر طالبان اتخاذ کنند تا به حقوق و آزادیهای همهٔ شهروندان افغانستان احترام بگذارند.